Wed, 05 August 2020 | 09:08
ТОҶ :: РУС :: ENG

Суханронии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар вохӯрӣ бо олимони кишвар

Суханронии Президенти ҶумҳурииТоҷикистон, ПешвоимиллатмуҳтарамЭмомалӣРаҳмондарвохӯрӣбоолимоникишвар

Донишмандон ва зиёиёни гиромӣ!

Ҳамватанониазиз!

МулоқотимобоаҳлиилмикишвардаростонаиҷашнибайналмилалииНаврӯзсолинавиаҷдодии мардуми ориёӣбаргузормегардад.

Фарорасии фасли зебои баҳорваҷашнибузургимиллиробашумо, аҳлиилмумаориф, зиёиёниэҷодкорватамомимардумишарифиТоҷикистон, ҳамватанонибурунмарзӣвамардумониҳавзаитамаддуниНаврӯзсамимонатабрикмегӯям.

Дар сарчашмаҳоитаърихӣваосоридонишмандонумуҳаққиқонимаъруфзикршудааст, кизамонетоҷикониориёитабордарсаргаҳиинқилобҳоиақлиитамаддунибашарӣқарордоштаанд.

Онҳодарбунёдидавлатҳоимуташаккилунерӯманд, офариданинахустинарзишҳоифарҳангӣ, низоми одилонаи ҳуқуқӣ, осориахлоқӣватаълифотиилмӣсаҳмибеназиргузоштаанд.

Баъди ба даст овардани истиқлолиятидавлатӣ, модарбаробариэҳёиарзишҳоиписандидаиНаврӯзиАҷам, мулоқотиРоҳбаридавлатробоаҳлизиёолимонудонишмандон, адибонуэҷодкорон, намояндагони маориф ва санъату ҳунарбаҳукмианъанадаровардем, тобокоруфаъолиятионҳоошногардида, масъалавумушкилотиҳалталабромавридитаҳлилубаррасӣқарордиҳем.

Қобилизикраст, кизиёиёникишваримодармуддатиқарибседаҳсолаиохирдартаҳкими давлатдории навини тоҷикон, муаррифиитаърихуфарҳангимиллӣ, адабиётиоламшумулвасанъатуҳунарсаҳмимуносибгузоштаанд.

Дар омӯзишутаҳқиқиҷашнҳоимиллӣваэҳёионҳо, азҷумлаНаврӯзнақшизиёиённазаррасбуда, онҳодарзаминаисарчашмаҳоибостониву таърихӣрисолавутаҳқиқотиарзишмандбачопрасонидаанд.

ИмрӯзҳомардумишарифиТоҷикистонбахотириистиқболисазовориҷашнимуқаддасимиллиамонсисолагииистиқлолиятидавлатӣбунёдиҳазорҳоиншоотиистеҳсоливуиҷтимоиробанақшагирифта, тамомиқаламрави кишвари азизамонро ба корзори бузурги заҳматисозандатабдилдодаанд, киякқисмионҳодарарафаварӯзҳоитаҷлилиНаврӯзибостонӣбаистифодадодамешаванд.

Донишмандони муҳтарам!

Асри ХХI замони пешрафти бесобиқаиилмватехникавутехнологияҳоинавин мебошад.

Дар чунин шароит рушди минбаъдаи ҳаркишвараздастгирӣвадаристеҳсолотҷорӣкарданидастовардҳоиилмӣвобастагииамиқдорад.

Вобаста ба ин, мо дар Стратегияи миллии рушди ҶумҳурииТоҷикистонбароидавраитосоли 2030 басармояиинсонӣдиққати аввалиндараҷадодаем.

Зеро дар шароити кунунӣтаваҷҷуҳбанерӯизеҳнӣвасармояиинсонӣаҳаммиятибешазпешпайдокарда, банишондиҳандаҳоирушдииҷтимоивуиқтисодиикишвартаъсириамиқмерасонад.

Имрӯзбеилмуинноватсия, технологияҳоииттилоотивукоммуникатсионӣваташаккулиҷаҳонбиниитехникӣқадамебапешгузоштанамешавад.

Мо дар доираи рушди илмҳоимуосирсаноатикунониибосуръатикишварроҳадафичорумистратегиимамлакатэълоннамудем.

Дар ин раванд, мақсаддорем, киистифодаитехнологияҳоимуосирро дар тамоми соҳаҳоииқтисодимиллӣгустаришдода, тафаккуритехникииаҳолӣ, дарнавбатиаввал, ҷавононротақвиятбахшем, бароипешрафтиилмҳоибунёдӣватехникивутехнологӣфазоимусоидфароҳамоварем.

Маҳзбоҳаминмақсадмосолҳои 2020-2040-робистсолаи омӯзишварушдифанҳоитабиӣ, дақиқвариёзӣэълонкардемвабовардорем, кииниқдомбарушдитафаккуритехникӣватавсеаиҷаҳонбинииилмииҷомеатакониҷиддӣмебахшад.

Вобаста ба ин, ба Вазорати маориф ва илм дастур дода шуд, ки аз рӯйифанҳоизикршудаҳар сол озмунҳоибайналмилалӣ, ҷумҳуриявӣ, вилоятӣвашаҳривуноҳиявиробозиёдкарданишумораиҷойҳоиифтихорӣваазлиҳозимолиявӣҳавасмандгардониданиғолибонбароҳмонад.

Илова бар ин, роҳбариятивазоратрозарураст, кидарасоситалаботинаввабомақсадимутобиқсохтанбамеъёрҳоибайналмилалӣ, инчунин, баландбардоштанисифатитаълимстандартҳоидавлатӣванақшавубарномаҳоитаълимиродарҳамаизинаҳоитаҳсилоттаҷдидиназарнамояд.

Халқитоҷиказқадимбаилмватаълимутарбияэҳтиромихосдоштва дар тӯлитаърихнобиғаҳоебадунёовард, кидаррушдиилмиҷаҳонӣҳиссаибузурггузоштаанд.

Махсусан, дар замони давлатдории Сомониён баробари адабиёту ҳунарилмҳоитабиатшиносӣнизинкишофёфтандваосориолимонибарҷастаитоҷикдарасрҳоибаъдӣнизшуҳрати ҷаҳонӣдоштанд.

Кашфиёту дастовардҳоиилмииМуҳаммадиХоразмӣ, АҳмадиФарғонӣ, ЗакариёиРозӣ, АбӯнасриФоробӣ, АбӯмаҳмудиХуҷандӣ, АбӯрайҳониБерунӣ, АбӯалӣибниСино, НосириХусравиҚубодиёнӣвадигарондарфосилаичандинасразтарафиолимониАврупо ва дигар кишварҳоиоламвасеъистифодашудаанд.

Ин раванди донишпарварӣдарсадсолаҳоибаъдинанизидомаёфта, таҳқиқотипурарзишваосоридонишмандонитоҷикимрӯзҳамаҳаммиятитаърихивуилмиихудрогумнакардааст.

Дар даврони соҳибистиқлолӣмаорифпарварӣ яке аз самтҳоимеҳвариидавлатдориимобуда, рушдиилмумаориф, омӯзишитехникаватехнологияҳоинав, тақвиятинерӯҳоизеҳнӣваташаккулизабониилмдармақомиавлавиятқарордорад.

Дар ин раванд, мо ҷойгоҳуманзалатвадарайнизамон, масъулиятиолимону донишмандон, аҳлимаорифвазиёиёниэҷодкорродарҷомеадаврабадаврабаландбардоштем.

Ҳамчунин, яксилсилабарномавалоиҳаҳоиилмирободарназардоштиманфиатҳоидавлатдориимиллӣтаҳиявамавридиамалқарордода, бароипешрафтиилмумаорифзаминаимусоид фароҳамовардем.

Ҳозиринимуҳтарам!

Вазъи илму маориф ва масъалаҳоивобастабарушдиимкониятҳоизеҳниимардумикишвардаршароитисоҳибистиқлолӣдарбисёрмулоқотусуханрониҳоимоҳамаҷонибатаҳлилгардидаанд.

Дар вохӯрииимрӯзатасмимгирифтем, киандешаҳоихудродоирбадурнамоирушдиилм, маориф, беҳтарнамуданиомӯзишиилмҳоитабиӣвариёзивудақиқ, ташаккулдоданитафаккуритехникӣ, вусъатбахшиданбанавоваривуихтироъкорӣ, бурдубохтираёсатваинститутҳоиАкадемияиилмҳо, академияҳоисоҳавӣ, муассисаҳоитаҳсилотиолиикасбӣ, сохторҳоионҳовасатҳусифатитарбияикадрҳоиилмӣбаённамоем.

Инчунин, дастоварду муваффақиятвакамбудивунорасоиҳоробаррасӣкарда, вазифаҳоробароипешрафтиминбаъдаиилмватаҳкимиробитаионбоистеҳсолотмушаххассозем.

Вобаста ба хусусиятҳоизамониҳозирадарсоҳаиилмвафаъолиятиилмӣмасъалаҳоебавуҷудомадаанд, кимобоядмавридитаваҷҷуҳимахсусқарордода, бароиҳаллуфаслионҳотадбирҳоисаривақтӣандешем.

Дар робита ба ин, таъкид менамоям, ки мо бояд ба пешрафти илмҳоибунёдивутехникӣватехнологивуинноватсионӣтаваҷҷуҳиҷиддӣзоҳирнамоем, мавзӯъҳоифармоиширобарушдииқтисодиётикишвармутобиқгардонем, батарбияикадрҳоиилмватақвиятинерӯизеҳнӣэътибориаввалиндараҷадиҳемвамаблағгузориисоҳаҳоиилмро, ки ба иҷроиҳадафҳоистратегиидавлатравонашудаанд, таҷдидиназаркунем.

Дар солҳоиаввалисоҳибистиқлолӣ, бовуҷудидушвориҳоизиёде, кибасаридавлатвахалқиТоҷикистономаданд, монатанҳоАкадемияиилмҳоронигоҳдоштем, балкиакадемияҳоисоҳавиро таъсис дода, соҳаҳоиилмумаорифродастгирӣкардемвамуассисаҳоиилмивутаълимиродардоираиимкониятҳоимавҷудаибуҷетмаблағгузорӣнамудем.

ИмрӯздарАкадемияиилмҳобешаз 2000 нафаркормандонфаъолиятменамоянд, ки 32 нафарионҳоаъзоипайваста, 52 нафар аъзои вобаста, 190 нафар доктори илм ва 360 нафар номзадҳоиилммебошанд.

Яке аз вазифаҳоимуҳимме, кидарназдиАкадемияиилмҳоқарордорад, омодакарданикадрҳоиилмӣмебошад.

Ҳолобоинмақсаддармагистратуравадокторантураиинмуассисаиилмӣ 1500 нафар ҷавонон, азҷумла 650 нафарё 43 фоизбаилмҳоитабиӣ, дақиқвариёзӣбатаҳсилфарогирифташудаанд.

Илова бар ин, солҳоиохирбешаз 100 нафармуҳаққиқониҷавондармуассисаҳоибонуфузиилмиихориҷикишвартаҳсилкарда, ҳолодарсохторҳоиАкадемияи илмҳокоруфаъолиятмекунанд.

Вале бо вуҷудиин, дарбаъзесамтҳоиилмшумораикадрҳоидараҷаваунвонҳоиилмидоштанокифоябуда, аксаримуассисаҳобаходимониилмииболаёқатниёздоранд.

Мушоҳидаватаҳлиливазъиимрӯзаимуассисаҳоиилмӣваташкилоту корхонаҳометавонадшоҳидиарзёбиивазъитаъминотикадриимуассисаҳоиилмӣвамактабҳоиолиикишварбошад.

Масалан, иқтидорикадрииАкадемияиилмҳоимрӯзназарбасолҳоипешхелекоҳишёфтааст.

Тибқимаълумотиоморӣсоли 1985 дарсохториАкадемияиилмҳои ҶумҳурииТоҷикистоншумораиномзадҳоиилм 656 нафарроташкилмедод, валеимрӯзномзадҳоиилмдаринмуассисаҳамагӣ 360 нафарроташкилмедиҳанд, кидармуқоисабасоли 1985 қариб 300 нафаркамтармебошад.

Бинобар ин, Академияи илмҳорозарураст, кибоҷалби иқтидориилмиидонишгоҳҳоимамлакатвадигармуассисаҳоитаҳқиқотӣбарномаидарозмуддатуфарогиритарбияикадрҳорободарназардоштиҳадафваманфиатҳоимиллӣтаҳиянамоядвадарсамтитайёркарданимутахассисонисатҳибаландиилмӣтадбирҳоииловагӣандешад.

Академияи илмҳо, инчунин, ҳамоҳангсозиикорҳоиилмивутаҳқиқотиродарсоҳаҳоитабиатшиносӣ, техникӣ, тиббӣ, кишоварзӣ, гуманитарӣваҷамъиятшиносӣбауҳдадорад.

Бо ин мақсаддарназдираёсатиАкадемияиилмҳоШӯроиҳамоҳангсозикорҳоиилмивутаҳқиқотӣфаъолиятдорад, килоиҳаҳоиилмивутаҳқиқотиифармоиширобаррасӣменамояд.

Таҳлилҳонишонмедиҳанд, киҳолониздаринтихобимавзӯъҳосаҳлангорӣмушоҳидашуда, маблағҷудокунӣбаилмҳоибароикишварзарурӣкаммебошад.

Аз ин рӯ, Ҳукуматимамлакатбоядякҷо бо Шӯроиҳамоҳангсозсамаранокиимаблағгузориибуҷетиилоиҳаҳоифармоишииилмивутаҳқиқотироазнуқтаиназарисупоришҳоиимрӯзабаррасӣнамоядвамеханизмҳоимуосиримаблағгузориионҳоротасдиқваамалӣгардонад.

Ҳамчунин, бомақсадиазбайнбурданиомилҳоикоррупсионӣватаъминнамуданирақобатиозодиистеъдодҳобаманфиатиилмвадавлаттартибивобастакарданилоиҳаҳоиилмӣвамавзӯъҳоифармоиширодарбайнимуассисаҳоиилмӣваолимонбознигарӣнамояд.

Дар даврони соҳибистиқлолӣдонишмандониАкадемияи илмҳояксилсилакашфиётродарсоҳаҳоириёзӣ, физика, химия, биология, геология, физиологиявагенетикаирастаниҳомавридиамалқарордодаанд.

Аммо дар замони пешрафти босуръати ҷомеаҷустуҷӯҳоиилмӣталаботидавлатроқонеъкарданаметавонанд.

Масалан, мо имконият дорем, ки бо ёрии олимону муҳаққиқониихтироъкорисоҳаҳоифизика, химия, технология, биологиявафизиологияирастаниҳоистеҳсолибаъзетаҷҳизотитехникиродармамлакатбароҳмонемёнавъҳоигуногунитухмиизироатҳорохудамонистеҳсолкунем.

Вале бо вуҷудион, кимозахираҳоизиёддорем, тобаҳолтухмиибисёрнавъҳоизироатроазхориҷикишварворидмекунемватамомитаҷҳизотутехнология, ҳаттомолҳоиталаботиҳаррӯзаимардумронизазберунхаридорӣменамоем.

Таҳлилҳонишонмедиҳанд, кифаъолиятиинститутҳоиАкадемиябабеҳбудииҷиддӣниёздорадвабовуҷудидастгириҳоидавлатӣкорҳоиилмиикормандонионҳобаталаботидавлаткамҷавобгӯмебошанд.

Дар бештари корҳоиилмииолимонимомавзӯъҳовасамтҳоитаҳқиқтакроршуда, қисмикаминатиҷаҳоионҳодар истеҳсолотиватанӣтатбиқмегарданд.

Маълум мешавад, ки робита миёни институтҳоиАкадемияиилмҳобовазоратукумитаҳоисоҳавӣ, корхонаҳоисаноатӣваширкатҳоиистеҳсолиихусусӣбатавриҷиддӣбароҳмонданашудааст.

Вобаста ба ин, Академияи илмҳо, академияҳоисоҳавӣвабахшҳоиилмиимуассисаҳоитаҳсилотиолиикасбӣвазифадоркардамешаванд, кисохториидориихудротаҷдидиназаркарда, самаранокиифаъолиятваназоратикорҳоиилмивутаҳқиқотиродартамомимуассисаҳоиакадемӣвапажӯҳишгоҳҳоисоҳавӣтаъминнамояд.

Инчунин, меъёри арзёбии корҳоиилмивутаҳқиқотиромутобиқиталаботибайналмилалӣтаҳияваҷорӣкарда, минбаъдҷобаҷогузориикадрҳоваинтихобиаъзоивобаставупайвастаиАкадемияиилмҳоротибқиинмеъёрбароҳмонад.

Дар замонҳое, киилмаздастгирии давлат бархурдор набуд ва ҳамчуннавъишууриҷамъиятӣдаррақобатиозодбоэътиқодуахлоққарордошт, тавонистсадҳонафарабармардониилмиҷаҳонӣванобиғаҳоробамайдоноварад.

Сабаб дар чӣбуд, киолимонипешинчуниндастовардҳороноилшудаанд?

Ба назари мо, дар он давраҳоитиравуторолимваилмбахотириисботиҳаққониятихудмуборизамебурдвабароимавҷудиятиилмзаминамуҳайёмекард.

Аз ин рӯ, морозарураст, кидаршароитикунунӣ, яънедарзамоне, кибароирушдиилмтамомиимкониятҳомуҳайёмебошанд, роҳувоситаҳоиоқилонаирақобатиозодиилмрободарназардоштиманфиатҳоимилливудавлатӣтаъминнамоем.

Мусаллам аст, ки бе мавҷудиятиозмоишгоҳҳоимуҷаҳҳазузамонавӣ, пояиустуворимоддивутехникӣвакадрӣпешрафтиилмҳоитехникивутабиӣвахусусан, илмҳоитаҷрибавӣ (эксперименталӣ) ғайриимконаст.

Бояд ёдовар шуд, ки ҳоломаҳзбоҳаминсабабтақрибантамомимуассисаҳоитаҳсилотимиёнаиумумивуолӣ, илмивутаҳқиқотӣваозмоишгоҳҳоисоҳаитандурустиикишварнаметавонандтаҳқиқотисамаранокваташхисидақиқусаривақтиробаанҷомрасонанд.

Мушкилоти зикршуда тарбияи мутахассисони ҷавобгӯйиталаботимуосирродарсамтифанҳоитаҷрибавӣватаҳқиқотибунёдӣғайриимконмесозад.

Илова бар ин, озмоишгоҳҳоисанҷишисифатимаҳсулотдарназдимарказҳоисавдо, Корхонаи воҳидидавлатии“Роҳиоҳан”, Хадамотигумрук, Агентии“Тоҷикстандарт”, Кумитаибехатарииозуқаворӣвамонандиинҳонизфаъолиятихудробетаҷҳизотизарурӣвамаводикимиёӣнаметавонанддарсатҳизарурӣбароҳмонанд.

Ҳолонкидоирбаинмасъалаҳанӯзсоли 2017 барномаи махсуси давлатӣқабулгардидабуд.

Бинобар ин, Маркази ҷумҳуриявиитаъминотисоҳаҳоиилмботаҷҳизотитехникӣ, асбобҳо, маводикимиёӣвавасоитиэкспедитсионӣвазифадоркардамешавад, кисарфиназаразмансубиятисохторӣ, тибқиталаботимуассисаҳоиилмӣватаълимӣҷиҳатихаридорӣкарданитаҷҳизот, ашёвабахусус, маҳлулҳоикимиёивубиологӣчораҷӯӣнамояд.

Ҳамзамонбоин, ДастгоҳииҷроияиПрезидентбовазоратҳоиадлия, молия, маорифваилм, Академияиилмҳоваакадемияҳоисоҳавӣтартибифаъолияти ин муассисаро баррасӣкарда, доирбавориднамуданитағйируиловаҳоизарурӣбанизомномаионпешниҳодманзурнамоянд.

Ҳозириниарҷманд!

Дар самти таҳқиқитаърих, забонваадабиёт, фалсафа, сиёсатшиносӣвафарҳангипурғановатимиллатитоҷикдонишмандони Академияи илмҳокорҳоиарзишмандероанҷомдода, осорибебаҳоинобиғаҳоиилмуадабробачопрасонидаанд.

Аз ҷумламонографияишашҷилдаи“Таърихихалқитоҷик”базабонирусӣбанашррасида, китоби“Этногенезватаърихиэтникиитоҷиконбачопомодагардид, ки аҳаммиятизиёдиилмӣваамалӣдорад.

То ба имрӯзбамуносибати 5500-солагииСаразмякқаторрисолаҳотаҳиявабанашромодашудаанд.

Ҳолодарчандинмавзеъҳоитаърихиикишваркорҳоибостоншиносӣидомадоранд.

Аммо бояд иқроршуд, кикордаринсамт дар сатҳиқаноатбахшбароҳмонданашудааст.

Мо Институти таърих, бостоншиносӣвамардумшиносироботаҷҳизот, техникававоситаҳоинақлиёттаъминкарда, донишҷӯёниихтисосҳоибостоншиносиимуассисаҳоитаҳсилотиолиикасбиробароиҳамкорӣбоонҳосафарбаркардем, вале натиҷаҳоифаъолиятибостоншиносонқонеъкунанданест.

ТибқимушоҳидакорҳоибостоншиносӣдарёдгориҳоитаърихииТахтисангин, Ҳулбук, қалъаҳоиКӯлоб, Ямчун, ШайдониСариХосор, ёдгориҳоиКангуртут, ЗолиЗард, НосириХусравваСаразмбаталаботҷавобгӯнабуда, маводимуаррификунандадоирбаёдгориҳоитаърихиизикршудатаҳиянашудаандвадармасирихатсайрионҳотоҳолкорҳоитаъмируазнавсозӣамалӣнагардидаанд.

Аз ин рӯ, баАкадемияиилмҳо, Институтитаърих, бостоншиносӣвамардумшиносӣвамуассисаҳоитаҳсилотиолиикасбие, кибоихтисоситаърихвабостоншиносмутахассисомодамекунанд, супоришдодамешавад, кикорҳоиилмивубостоншиносиродармавзеъҳоитаърихӣвасеъбароҳмонандваякҷобомақомотииҷроияимаҳаллииҳокимиятидавлатӣҷиҳатитаҷдиду барқарорсозиионҳотадбирҳоимушаххасандешанд.

Ғайразин, осорихаттиизабонҳоигуногун, пешазҳама, забонҳоиқадимаиориёӣ, ҳиндӣ, юнонӣ, арманӣ, арабӣ, хитоӣварусӣвобастабатаърих, адабиётвафарҳангитоҷиконбоядҷамъоварӣгардида, базабонитоҷикӣтарҷумавадастрасихонандагонкардашавад.

Дар баробари ин, мо бояд баргардон ва ба забони тоҷикӣтарҷумакарданиасарҳоитаърихивуилмиидонишмандонеро, кидартаърихиилмхизматҳоибарҷастакардаанд, азхотирнабарорем.

Зеро ин кор ба рушди забони илм низ мусоидат мекунад.

Мо дар сохтори Иттифоқинависандагонмарказитарҷумавадараксаридонишгоҳҳомарказҳоиилмӣтаъсисдодаем.

Вазифаи онҳомаҳзтарҷума, баргардонвабознашриосориарзишмандигузаштагонумуосирониҷаҳонӣваватанӣбашумормеравад.

Гарчанде осори манзуму мансури адибони классикӣвамуосирқисмантаҳқиқутаҳияванашршудааст, валемасъалаҳоитаҳқиқталабдоирбатаърихиадабиётитоҷикҳанӯзхелезиёдмебошад.

Солҳоиохирдарпойтахтякамалинекудурандешонабаҳукмианъанадаромадааст, ки фарзандон ва наздикони олимону адибони фавтида китобхонаи волидайнашонро ба Китобхонаи миллӣбароиистифодамесупоранд.

Ин китобҳодаркитобхонабономисоҳибонашоннигоҳдоштамешавандвахонандагоназонҳоистифодамекунанд. Боинроҳкитобҳоазҳамагунахатарҳоҳифзмешавандваазтарафидигар, номиинолимонабадӣбоқӣмемонад.

Масалан, китобхонаҳоиакадемикМуҳаммадҷонШакурӣ, профессоронСоҳибТабаров, РаҳимМусулмониёнбономҳоихудашондарКитобхонаимиллӣҳифзшуда, дӯстдорониилмуадабиёт ва умуман ҷавононазонҳоистифодаменамоянд.

Вобаста ба ин, ба олимони калонсол, фарзандони донишмандон ва ҳамаизиёиёнмуроҷиаткарда, хоҳишменамоям, кикитобхонаихудробаКитобхонаимиллӣсупоранд, тодигароннизазонҳоистифодакарда, манфиатбинанд ва ғизоимаънавӣгиранд.

Мо як нуктаро ҳамешабояддарёддоштабошем, кикитобхонӣроҳиасосиибаландбардоштанисатҳимаърифатастваолимбекитобхонӣолимнамешавад.

Зеро бузургон гуфтаанд, ки ҳаргоҳазкитобхонӣбозмондӣ, азфикркарданҳаммемонӣ.

Ман андешаҳоихудродоирбавазъизабонидавлатӣваилмизабоншиносӣдарсуханронӣбамуносибатиРӯзизабонмуфассалбаёнкарда, дарназдисохторумақомотидахлдоридавлатӣваолимонисоҳавазифаҳоимушаххасгузоштабудам.

Ҷиҳатиҳаллимасъалаҳоизикршуда ва дастуру супоришҳоидодашудароҳбаронумасъулонвамутахассисониниҳодҳоидахлдорвазифадоранд, кикамбудиҳоиҷойдоштаробартарафкарда, баомӯзишимасъалаҳоимубрамидавлатдориимиллӣ, таърихипурифтихорутӯлониихалқитоҷик, таърихиадабиётвазабони тоҷикӣҷиддӣмашғулшаванд.

Бо истифода аз фурсат, бори дигар таъкид месозам, ки таърих, забон, фарҳанг, расмуойинвамаданиятилибоспӯшиимиллӣарзишҳоиҳувиятсозбуда, оламиёнмовушуморо, қаблазҳама, азрӯиҳаминсифатҳомешиносандваэътирофмекунанд.

Имрӯзрисолатиолимониҷамъиятшиносазониборатаст, кипарчамбардорониомӯзишутаҳқиқваташвиқутаблиғиғояҳоифарҳангуадабиётиҷаҳоншумулитоҷиконбошанд, азарзишҳоимиллӣ, киаслуасосидавлатдориимиллиидунявиимомаҳсубмешаванд, бонангуномуси ватандорӣдифоъкунандвадарамригустаришихудшиносиимилливутаърихиинаслиҷавонбокорупайкорихуднамунаиибратнишондиҳанд.

Илова бар ин, дар шароити ҷаҳонишавӣ, вусъатирақобатҳоигеополитикӣ, авҷгириизуҳуротихатарнокиифротгароивутерроризм ва дигар мушкилоти глобалӣтаҳқиқиҳамаҷонибаиафкорифалсафиюҳуқуқӣ, иҷтимоивусиёсӣваахлоқивумаънавӣталабизамонбуда, омӯзишифарҳангимоддивуғайримоддиимиллатбоядсамтиафзалиятнокитаҳқиқотиилмӣбошад.

Бояд гуфт, ки хурофот, ифротгароӣварадикализми динӣякеазхатарҳоибаояндаибосуботимардумимотаҳдидкунандамебошад.

Аксари мардуми мо ба зиндагӣвавоқеиятазнуқтаиназаримантиқ, илмваҷаҳонбинииилмӣбаҳонамедиҳанд.

Ба назари мо, як сабаби пеш нарафтани тафаккури мардум ҳаминомилмебошад.

Ҷавонон, киояндаимамлакатмебошанд, боядазақидаҳоихурофотӣдурбошанд, донишҳоимуосирроҷиддӣомӯхта, ҳарякрӯйдодиҷомеароазнуқтаиназариилмумантиқтаҳлилкунандвадарзиндагӣроҳидурустроинтихобнамоянд.

Аз ин рӯ, олимони сиёсатшинос, файласуфҳоваумуман, ҷомеашиносонрозарураст, кисабабуомилҳоизуҳуриақидаҳоихурофотӣ, шиддатгирифтаниифратгароиидинӣваоқибатҳоионҳоротаҳқиқкарда, роҳҳоиазбайнбурданихурофотвасабабуомилҳоидохиливухориҷиисарзаданиҷанги таҳмилиишаҳрвандиродаркишварҳамаҷонибамавридиарзёбӣқарордиҳанд.

Дар давраи ҷангитаҳмилиишаҳрвандӣ, кибогуноҳихоинонимиллатитоҷик, азҷумлаҳизбитеррористивуэкстремистиинаҳзатсарзад, олимонумутахассисонибеҳтаринимобатаркиВатанмаҷбур шуданд ва илова ба хисороти зиёде, ки ба ҳамаисоҳаҳоиҳаётидавлатвахалқиморасонидашуд, илмумаорифниззиёнибузургдид.

Имрӯзмардумимобоядсабабҳоионҷангихонумонсӯзродонанд. Даринбобатнабоядхомӯшбошем.

Олимони мо бояд сабабу омилҳои онро таҳқиқкунанд, токичунинхатоиҳодарояндатакрорнашаванд.

ОмӯзишватаҳлилиравияҳоиафзалиятнокиилмдарТоҷикистонвамуқоисаионҳобокишварҳоидигарсобитмесозад, киинсамтбабознигарӣниёздорадвакамбудиҳоиҷойдоштабоядҳарчизудтарбартараф карда шаванд.

Самту равияҳоиафзалиятнокдаринмарҳалабояд, пешазҳама, банавсозӣваислоҳотииқтисодимиллӣваҳадафҳоистратегииҲукуматимамлакаттаъминиистиқлолиятиэнергетикӣ, ҳифзиамниятиозуқаворӣвасаноатикунониибосуръатравонакарда шаванд.

Бинобар ин, вазоратҳоирушдииқтисодвасавдо, маорифваилм, саноатватехнологияҳоинав, тандурустӣваҳифзииҷтимоӣ, АкадемияиилмҳоваАкадемияиилмҳоикишоварзӣвазифадоркардамешаванд, кизахираҳоизеҳниимамлакатробасамтитаъминииҷроиҳадафҳоистратегиикишварсафарбаркарда, номгӯйиравияҳоиафзалиятнокитаҳқиқотиилмиродармуддатисемоҳазнавтаҳиявабароитасдиқбаҲукуматимамлакатпешниҳоднамоянд.

Дар баробари Академияи илмҳодаррушдиилмиватанӣсаҳмиакадемияҳоисоҳавӣвамуассисаҳоитаҳсилотиолиикасбӣнизназаррасаст.

Академияи таҳсилотваПажӯҳишгоҳирушдимаорифдарсохториВазоратимаорифваилмфаъолияткарда, масъалаҳоивобастабанизомитаълимутарбияротаҳқиқменамоянд.

Олимони муассисаҳоиилмиизикршудаиловаба таҳияистандартҳоитаълимивуфаннӣ, таълификитобҳоидарсӣваомӯзишимасъалаҳоипедагогикаимуосирнишондиҳандаҳоибарномавуконсепсияҳоидавлатиротаҳлилкарда, мониторингисифатитаълимваиҷроинақшавубарномаҳоитаълимиродарзинаитаҳсилотимиёнаиумумӣанҷоммедиҳанд.

Лекин тавре ки таҳлилҳонишонмедиҳанд, фаъолиятиинмуассисаҳоиилмӣчандонсамарабахшнест.

Академияи таҳсилотбамасъалаидурнамоирушдимаорифбояддиққатиаввалиндараҷадода, доирбамақомимактабимуосир, сатҳусифатикитобҳоидарсӣ, воридкарданиғояҳоидавлатдориимиллӣваарзишҳоиҳувиятсозихалқамондаркитобҳоидарсиифанҳоиҷамъиятивугуманитарӣ, равандитаълим, таносубисоатҳоифаннӣ, усулҳоифаъолитаълим, роҳҳоисамаранокиомӯзишифанҳоитабиӣ, риёзивудақиқваташаккулизеҳниятихонандагонудонишҷӯёнпешниҳодҳоимушаххасманзурнамояд.

Ҳолодаркишварислоҳотисоҳаимаорифидомадорад.

Аммо консепсияи мукаммал доир ба шакли идораи сохторҳоисоҳаимаорифваазнавсозиитаҳсилотдарҳамаизинаҳотоҳанӯзтаҳиянагардидааст.

Пажӯҳишгоҳ, инчунин, бабаландбардоштанисифатитаълимутарбия, мазмунумундариҷаивоситаҳоитаълим, пешниҳодикитобҳоидарсииҷавобгӯиталаботизамониистиқлолиятазфанҳоиҷамъиятивугуманитарӣватақсимисоатҳокамаҳаммиятдода, доирбаусулҳоитағйир додану тавсеа бахшидани ҷаҳонбиниитехникиинаврасонтавсияҳоинавнадорад.

Аслан назарсанҷииасосҳоиислоҳотисоҳаимаорифбоядаввалтавассутисохторҳоиилмиизикршудаанҷомёфта, баъдандармуассисаҳоитаълимӣҷорӣкардашавад.

Вале, мутаассифона, пешравиҳодаринсамтхелекамбамушоҳидамерасанд.

Аз ин рӯ, АкадемияитаҳсилотваПажӯҳишгоҳирушдимаорифрозарураст, кивазъиамалишавииислоҳотисоҳаимаорифроҳамаҷонибаомӯхта, ҷиҳатиҷорӣкарданитаҷрибаинавупешқадам, сатҳусифатикитобҳоидарсӣдарҳамаизинаҳоитаҳсилотчораҷӯӣнамоянд.

Ҳамчунин, бомақсадитатбиқиФармониПрезидентимамлакатдоирба“Бистсолаиомӯзишварушдифанҳоитабиатшиносӣ, дақиқвариёзӣдарсоҳаиилмумаориф”, кибатаъминнамуданипешрафтикорҳоиилмивутаҳқиқотӣваташаккули салоҳиятнокиикасбӣравонашудааст, чораҳоизарурӣандешад.

Дигар нуктаи муҳиминаст, кимобоядботакябатаҷрибаиҷаҳонимуосиринтихобутарбияикӯдакониболаёқатубоистеъдодроазмуассисаҳоитаҳсилотитомактабӣоғозкунемватаълимионҳоромақсадноку дурбинона ба роҳмонем.

Мо барои расидан ба ин ҳадафдарсохториАкадемияиилмҳобунёдимактабизеҳнирооғозкардем, кисолҳоиназдикбаистифодадодамешавад.

Дар мактаби мазкур барои таълими фанҳоитабиатшиносӣ, дақиқвариёзӣшароитихубфароҳамоварда шуда, кӯдаконунаврасонибоистеъдодтавассутиозмунқабулватаълимдодамешаванд.

Ғайразин, даркишваршабакаилитсеюгимназияҳовамактабҳоиПрезидентӣташкилкардаем, китоимрӯзсоҳибидастовардҳоиназаррасифаннӣгардидаанд.

Ба фаъолияти ин муассисаҳонизбоядэътибориҷиддӣдода, сифатитаълимробозҳамбеҳтарбароҳмонданзарураст.

Минбаъд дар литсейҳоиПрезидентӣазҳисобихонандагонисинфҳоиболоӣҷиҳатиомӯзишифанҳоидақиқ, риёзӣватабиӣгурӯҳҳоимақсадноктаъсисдода, басатҳусифатидонишандӯзиионҳоэътибориҷиддӣдодашавад.

Фаъолияти кафедраҳоитахассусиимуассисаҳоитаҳсилотимиёнавуолиикасбӣвасифатиомодакарданиомӯзгоронифанҳоитабиӣвариёзивудақиқнизбеҳбудӣмехоҳад.

Таъкид месозам, ки кафедраҳоитахассусииилмҳои табиӣ, риёзӣвадақиқбанавсозӣваислоҳотниёздоранд.

Дар ин самт соатҳоитаълимӣнамерасандвадарбарномавунақшаҳоитаълимӣтаносубинобаробарисоатҳовуҷуддорад.

Дар назди кафедраҳоитахассусӣдардоираилоиҳаҳоозмоишгоҳҳоинавтаъсисёфта, ташкили технопаркҳоваустохонаҳоимуосиримконидаристеҳсолотамалӣкарданибаъзеихтироотромуҳайёнамудаанд.

Вале дар ин самт низ корҳоиилмииамалӣбаназарнамерасанд, натиҷаикорҳоиозмоишӣвасатҳусифатитаҳияирисолаҳоиилмӣталаботидавлатроқонеъкарда наметавонад.

Ташкили корхонаҳоихурдиилмивуистеҳсолӣбомақсадидаристеҳсолотҷорӣнамуданинатиҷаикорҳоиилмивутаҳқиқотӣ, таҳкимбахшиданбафаъолиятитехнопаркҳо, робитаимустақимимактабҳовамарказҳоиилмиимуассисаҳоиилмӣватаҳсилотиолиикасбӣбокорхонаҳоиистеҳсолииватанивухориҷӣроҳидигарипайвастаниилмбоистеҳсолотмебошад.

Талаботи рӯзчунинаст, кирушдиилмҳоидақиқбоядтаъминкарда, натиҷаикорҳоиилмӣдаристеҳсолотиватанӣҷорӣватаҷрибаҳоиинноватсионӣтатбиқгардандвадар муассисаҳоитаҳсилотиолиикасбиикишварихтисосҳоивобастабаманбаъҳоитаҷдидшавандаинерӯ, яъне“энергияисабз”, “иқтисодисабз”ва“иқтисодирақамӣтаъсисдодашаванд.

Дар баробари ин, бояд масъалаи арзёбии рейтинги донишкадаву донишгоҳҳонизтакмил дода шавад.

Дар оянда мо бояд мақомимуассисаҳоитаҳсилотиолиикасбиронаазрӯйишумораихатмкардагон, балкивобастабашумораихатмкардаҳоибокортаъминшудавадастовардҳоиилмиидаристеҳсолоттатбиқгардидамуайяннамоем.

Вобаста ба ин, пешниҳодменамоям, ки аз 1 январи соли 2021 шумораи гирандагони стипендияи Президенти ҶумҳурииТоҷикистондармуассисаҳоитаҳсилотимиёнаиумумӣ, кидаромӯхтанифанҳоитабиӣвариёзивудақиқнатиҷаҳоибаланднишонмедиҳанд, аз 400 нафарто 3000 нафарзиёдваандозаимаблағион 500 сомонӣмуқарраркардашавад.

Инчунин, шумораи гирандагони чунин стипендияҳодармуассисаҳоитаҳсилотиолиикасбӣаз 100 нафарто 500 нафарвабароиаспирантонимактабҳоиолӣвамуассисаҳоиилмӣаз 15 нафарто 50 нафарзиёдкардашавад.

Аз шумораи умумии стипендияҳоиПрезидентӣ 70 фоизбароифанҳоитабиӣ, дақиқвариёзӣравонакардашавад.

Ба вазоратҳоимолия, маорифваилмсупоришдодамешавад, кибароиаз 1 сентябрисоли 2021 зиёднамуданимуздимеҳнатиомӯзгоронифанҳоитабиӣ, дақиқвариёзии муассисаҳоитаҳсилотиумумӣвадигаримтиёзҳобароиомӯзгороничунинмуассисаҳо, бахусус, омӯзгорониҷавонбаҲукуматимамлакатпешниҳодманзурнамоянд.

Дар баробари ин, устодоне, ки шогирдони онҳодарозмунҳоиминтақавӣвабайналмилалӣазинфанҳоҷойҳои намоёнро ишғолменамоянд, азҷонибимақомотииҷроияимаҳаллииҳокимиятидавлатӣазлиҳозимоддӣвамаънавӣқадрдонӣкардашаванд.

Инчунин, олимоне, ки ихтирооташон дар истеҳсолотиватанӣҷорӣмешаванд, бамукофотҳоидавлатӣпешниҳодкардашаванд.

Ҳозирини гиромӣ!

Бо ташаббуси мо соли 2009 дар сохтори Вазорати тандурустӣваҳифзииҷтимоииаҳолӣАкадемияиилмҳоитибтаъсисдодашуд.

Ҳарчандкидармуддатифаъолиятибешаздаҳсолаихудинмуассисаякқаторусулҳоинавитабобатроҷорӣкардааст, валенатавонист фаъолияти худро ҳамчунмарказиилмӣдурустбароҳмонадвабадастовардҳоиназаррасдарсоҳаиилмитибноилгардад.

Боиси нигаронист, ки дар зарфи беш аз ду даҳсолаазҷонибиолимонисоҳаитандурустиикишваристеҳсолиягоннавъидоруиватанӣбароҳмонда нашудааст.

ҲолонкитабиатиТоҷикистонимоазнавъҳоигуногунирастаниҳоишифобахшбойбуда, онҳотоимрӯзтанҳодарасоситаҷрибаитиббихалқӣкоркардмешаванд.

Олимони кишварро зарур аст, ки дар шароити рушди босуръати технологияҳоизамонимуосиристеҳсоли дорувориро бо истифода аз гиёҳҳоишифобахшиватанӣоғознамояндвадарҳифзисаломатииаҳолиимамлакатҳиссагузоранд.

Ғайразин, даркишваримодарасосиашёихомиватанӣимконикоркардваистеҳсолитаҷҳизотигуногунитиббӣвуҷуддорад.

Аммо ин имконият барои табобат ва сохтани техникаву таҷҳизотисоҳакамистифодамешавадваолимоникишварбояддаринҷоданизчораҳоимушаххасандешанд.

Аз ин рӯ, баҲукуматимамлакатсупоришдодамешавад, киякҷобоАкадемияиилмҳо, вазоратҳоимаорифваилм, тандурустӣваҳифзииҷтимоӣдармуддатисемоҳлоиҳаиқарориҲукуматроҷиҳатибарҳамдоданвабасохториАкадемияиилмҳоворидкарданиАкадемияиилмҳоитибпешниҳоднамояд.

Ҳамчунин, Вазоратитандурустӣваҳифзииҷтимоииаҳолирозарураст, кибоистифодаазтаҷрибаи олимони муассисаҳоитаълимие, кидарсохторашфаъолиятменамояндваазҳисобимавзӯъҳоифармоишиисоҳаитибҷиҳатиҳалликамбудиҳочораҷӯӣкарда, барушдиилмитибваихтироотинавдаринсамтдиққатиаввалиндараҷадиҳад.

Вобаста ба мавзӯъ, якмасъалаи муҳимротаъкидменамоям, киузвиятдаракадемияҳонабароишуҳратуномибаландёфтан, балкибахотирикашфиётунавоварӣ, хизматисодиқонабаилмвахалқиТоҷикистон, тарбияикадрҳо, риояиодобиилмӣ, яънеэтикаиилмӣваинтизомикорӣбоядбошад.

Донишмандони арҷманд!

Бо мақсадимусоидатбарушдисоҳаикишоварзӣ, таъминиаҳолӣбоғизоихушсифатваҷорӣнамуданинавгониҳодаринсамтмоАкадемияиилмҳоикишоварзиротаъсисдодем.

Ҳолодарсохториинмуассисаиилмӣ 7 институт, 4 марказ, 2 пойгоҳиасосӣва 26 филиал, хоҷагиҳоитаҷрибавӣвапойгоҳҳоихурдиилмӣфаъолиятменамоянд, кидаронҳо 1120 нафаркормекунанд.

Вазифаи асосии Академияи мазкур тавассути фаъолияти илмӣдарҳамаибахшҳоикишоварзӣноилгардиданбадастовардҳоинавтариндаринсамтва мусоидат ба татбиқиякеазҳадафҳоистратегиикишварҳифзиамниятиозуқаворӣмебошад.

Инчунин, Академия ба омода кардани кадрҳоибаландихтисосвабеҳтарнамуданиҳамоҳангсозииилмикишоварзӣмашғулмебошад.

Бо ин мақсадинститутҳоиАкадемия 60 мавзӯифармоишӣ, 6 лоиҳадардоираибарномаирушдиинноватсионӣ, 5 барномаибайналмилалӣва 6 лоиҳароазҳисобимаблағҳоиФондиПрезидентиитаҳқиқотибунёдӣамалӣкардаистодаанд.

Дар доираи ин мавзӯъҳо 78 қитъаитаҷрибавӣташкилшуда, даронҳоомӯзишиусулҳоимуосири селексия, технологияи парвариши зироат ва чорво, бунёди боғҳоиинтенсивӣ, усулҳоимуборизабокасаливузараррасонҳоизироатучорвогузаронидамешавад.

Ҳарчандкиолимонисоҳадарбахшҳоимухталифиилмикишоварзӣбаякқаторпешравиҳоноилшудаанд, аммо дар шароити рушди босуръати илм навовариву ихтироот ва таҳқиқотубозёфтҳоионҳоҳолоҳамқаноатбахшнестанд.

Масалан, мо даҳҳонавъирастаниҳо, дарахтониороишивумевадиҳандавагулҳоиҳамешасабзумавсимиротобаҳолазкишварҳоихориҷӣворидмекунем.

Инчунин, то ҳанӯзвазъипарваришинавъҳоимеваюангурибасодиротнигаронидашудабаталаботҷавобгӯнест.

Ба сифати тухми ғалладонагӣ, азҷумлагандум, намудҳоисерҳосилипахта, тухмиикартошкавадигармаҳсулотикишоварзӣ, кибатабиатикишваримомутобиқанд, беаҳаммиятӣзоҳирмекунем.

Дар соҳаичорводорӣҳамкорҳоиназаррасиилмӣкаманд.

То ҳолнатиҷаҳоифаъолиятоидбадурагакуниичорвоихушзот, навъҳоитоҷикиичорвоихурдвакалонишохдорхелекаммебошанд.

Соҳибкоронимозотҳоинавичорвороазкишварҳоидигар ворид карда истодаанд, аммо чорвои маҳаллӣ, кибашароитимомутобиқмебошад, азомӯзишдурмондааст.

Олимони мо ҳаттотаҷрибаичорводоронипешқадамродурустнамеомӯзандвабазиёдкарданичорвоихушзотимаҳаллӣкамдиққатмедиҳанд.

Мо аз олимони давлатҳоиҳамсоядармасъалаитаҳқиқиваксинаҳоичорвонизқафомондаемвааксаридоруҳоиҳайвонотупарандаазхориҷикишварворидкардамешаванд.

То ба ҳолдоирбабунёдикорхонаҳоифарматсевтииистеҳсолидоруҳоичорвоягониқдомамалӣнагардидааст.

Ба соҳаҳои парандапарварӣ, азҷумлапарваришимурғимарҷон, инчунин, моҳидорӣ, киталаботбамаҳсулотионҳодармамлакатзиёдмебошад, камдиққатмедиҳем.

Ҳолонкимобароирушдиинсоҳаҳоимтиёзмуқарраркардаемвалоиҳаҳоифармоишиеро, кидаринсамттаҳиямешаванд, аз ҷонибидавлатмаблағгузорӣменамоем.

Вале ҳарсолбакишварбамаблағи 40-45 миллиондолларгӯштипарандаворидмекунем.

Вобаста ба ин, Академияи илмҳоикишоварзӣваинститутҳоионрозарураст, кифаъолиятихудробашароитваталаботирӯзмувофиқгардонида, маблағҳоифармоишӣвалоиҳавиробамасъалаҳоимубрамисоҳаикишоварзӣравонанамоянд, низомвасифатикоруфаъолиятрокуллантағйирдода, бакорҳоиилмӣҷиддӣмашғулшавандвабарушдибахшҳоимухталифисоҳаикишоварзӣмусоидатнамоянд.

Олимони соҳаикишоварзӣ, ҳамчунин, вазифадоранд, киҳамкориробовазоратҳоикишоварзӣ, саноатватехнологияҳоинав, маорифваилм, институтҳоиАкадемияиилмҳо, муассисаҳоитаҳсилотиолии